1. Công thức nghiệm
Xét phương trình $ax^2+bx+c=0$ với $a\ne 0$. Tính $\Delta=b^2-4ac$.
- $\Delta<0$: phương trình vô nghiệm.
- $\Delta=0$: phương trình có nghiệm kép $x_1=x_2=-\dfrac{b}{2a}$.
- $\Delta>0$: phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_{1,2}=\dfrac{-b\pm\sqrt\Delta}{2a}$.
2. Nhẩm nghiệm nhanh
- Nếu $a+b+c=0$ thì phương trình có nghiệm $x_1=1$, $x_2=\dfrac{c}{a}$.
- Nếu $a-b+c=0$ thì phương trình có nghiệm $x_1=-1$, $x_2=-\dfrac{c}{a}$.
Ví dụ: $3x^2-5x+2=0$ có $3-5+2=0$ nên nghiệm là $x=1$ và $x=\dfrac{2}{3}$.
3. Định lí Vi-ét
Nếu phương trình có hai nghiệm $x_1,x_2$ thì
$$x_1+x_2=-\dfrac{b}{a},\qquad x_1x_2=\dfrac{c}{a}.$$
Các biểu thức đối xứng hay gặp:
- $x_1^2+x_2^2=(x_1+x_2)^2-2x_1x_2$
- $(x_1-x_2)^2=(x_1+x_2)^2-4x_1x_2$
- $x_1^3+x_2^3=(x_1+x_2)^3-3x_1x_2(x_1+x_2)$
4. Dạng bài tìm $m$
Ví dụ. Cho phương trình $x^2-2(m+1)x+m^2+3=0$. Tìm $m$ để phương trình có hai nghiệm $x_1,x_2$ thỏa mãn $x_1^2+x_2^2=22$.
Bước 1: Điều kiện có nghiệm: $\Delta'=(m+1)^2-(m^2+3)=2m-2\ge 0$, tức $m\ge 1$.
Bước 2: Theo Vi-ét: $x_1+x_2=2(m+1)$, $x_1x_2=m^2+3$.
Bước 3: $x_1^2+x_2^2=4(m+1)^2-2(m^2+3)=2m^2+8m-2$.
Bước 4: $2m^2+8m-2=22$ tương đương $m^2+4m-12=0$, nên $m=2$ hoặc $m=-6$.
Bước 5: Đối chiếu điều kiện $m\ge 1$: chỉ nhận $m=2$.
Kết luận: $m=2$.
5. Bài toán thực tế dẫn đến phương trình bậc hai
Các bài về diện tích mảnh vườn, chuyển động có vận tốc thay đổi, năng suất làm việc thường quy về phương trình bậc hai. Sau khi giải, các em luôn đối chiếu nghiệm với điều kiện thực tế (độ dài dương, vận tốc dương, số người nguyên dương…).
Câu hỏi thường gặp
Khi nào dùng Δ' thay cho Δ?
Khi hệ số b là số chẵn hoặc có dạng 2b', dùng Δ' giúp tính gọn hơn.
Có phải lúc nào cũng dùng được Vi-ét?
Chỉ dùng khi phương trình có hai nghiệm, tức là phải kiểm tra điều kiện Δ ≥ 0 (và a ≠ 0) trước.
Dạng Vi-ét thường chiếm bao nhiêu điểm trong đề thi vào 10?
Thường là một ý khoảng 0,5–1 điểm, thuộc nhóm câu phân loại học sinh khá.
Làm đề online có chấm điểm tức thì, lời giải chi tiết từng bước và báo cáo năng lực theo từng mảng kiến thức – hoàn toàn miễn phí.
